Co oznacza stan zapalny przewodu pokarmowego?
Określenie stan zapalny przewodu pokarmowego nie opisuje jednej konkretnej choroby. Może odnosić się do ostrego zapalenia żołądka i jelit, często wywołanego zakażeniem, albo do przewlekłej choroby zapalnej jelit, takiej jak choroba Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Dolegliwości mogą być podobne, dlatego sam zestaw objawów nie wystarcza, by ustalić ich przyczynę.
Znaczenie ma to, kiedy objawy się zaczęły, jak długo trwają, czy ustępują i czy pojawiają się sygnały alarmowe. Nagła biegunka z wymiotami częściej towarzyszy ostremu zakażeniu. Z kolei biegunka utrzymująca się lub powracająca przez tygodnie wymaga rozważenia między innymi IBD, czyli nieswoistych chorób zapalnych jelit, oraz innych przyczyn dolegliwości.
Zapalenie nie jest tym samym co zespół jelita drażliwego. IBS może powodować ból brzucha i zmianę rytmu wypróżnień, ale krwawienie, niezamierzona utrata masy ciała czy podwyższony kalprotektyna w kale wymagają dalszej diagnostyki. Nie należy samodzielnie przypisywać takich objawów ani IBS, ani konkretnej chorobie zapalnej.
Jakie objawy towarzyszą ostremu zapaleniu żołądka i jelit?
Ostre zapalenie żołądka i jelit zwykle zaczyna się nagle. Typowe są biegunka, nudności, wymioty i skurcze brzucha, a czasem także niewysoka gorączka. Objawy zakażenia mogą wystąpić nawet w ciągu doby od kontaktu z drobnoustrojem. Przyczyną bywają wirusy, bakterie lub pasożyty, które mogą szerzyć się przez skażoną żywność albo wodę.
W wielu przypadkach dolegliwości ustępują samoistnie i trwają krócej niż tydzień, choć czasem utrzymują się dłużej. Najważniejszym ryzykiem przy nasilonej biegunce i wymiotach jest utrata płynów. Możliwe oznaki odwodnienia to suchość w ustach, silne pragnienie, osłabienie, zawroty głowy i rzadsze oddawanie moczu. Znaczne osłabienie lub skąpomocz mogą wskazywać na cięższe odwodnienie.
Kontakt z lekarzem jest zalecany, gdy biegunka trwa ponad 7 dni, wymioty utrzymują się ponad 2 dni, gorączka przekracza 38°C albo pojawia się krew w stolcu lub odwodnienie. Niemożność utrzymania płynów również wymaga pilnej oceny. Obfite krwawienie, krwawe wymioty lub silny, nagły ból brzucha to sygnały alarmowe, przy których należy niezwłocznie szukać pomocy medycznej.
Jak objawiają się choroby zapalne jelit?
Choroba Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego mają zwykle przebieg przewlekły albo nawrotowy. Objawy mogą na pewien czas słabnąć, a następnie powracać. Należą do nich utrzymująca się lub nawracająca biegunka, ból brzucha, krew lub śluz w stolcu, częste parcie na stolec, zmęczenie i niezamierzona utrata masy ciała. U części osób występują też nocne wypróżnienia.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego dotyczy jelita grubego. Choroba Crohna może natomiast zajmować różne odcinki przewodu pokarmowego, od jamy ustnej aż do odbytu. Objawy nie pozwalają wiarygodnie rozróżnić tych chorób. O rodzaju schorzenia decyduje lekarz na podstawie całości obrazu klinicznego i wyników badań.
IBD wiąże się z nieprawidłową reakcją układu odpornościowego i zapaleniem jelit, ale dokładna przyczyna nie jest w pełni wyjaśniona. Ryzyko może być większe, jeśli choroba występuje u bliskich krewnych. Nie oznacza to jednak, że rodzinne obciążenie przesądza o zachorowaniu.
Biegunka trwająca ponad 3 tygodnie, zwłaszcza z krwią, śluzem, parciem, częstymi lub nocnymi wypróżnieniami, jest powodem do konsultacji. Przy podejrzeniu IBD szczególnie istotne są objawy utrzymujące się tygodniami, a biegunka trwająca ponad 4 tygodnie wymaga oceny. Dodatkowym sygnałem alarmowym może być utrata ponad 5% masy ciała. Są to wskazówki do kontaktu z lekarzem, a nie domowe kryteria rozpoznania.
Kiedy objawy wymagają pilnej konsultacji?
Nie każdy ból brzucha lub luźny stolec oznacza poważną chorobę, ale niektórych objawów nie należy ignorować. Krwista biegunka, oznaki odwodnienia, utrzymujące się wymioty i silny albo miejscowy ból brzucha wymagają pilnej oceny medycznej. Szczególną uwagę zwracają także gorączka i wyraźne osłabienie. Nie przesądzają one o konkretnej diagnozie, ale mogą wskazywać na cięższy przebieg.
Warto skonsultować się z lekarzem również wtedy, gdy biegunka nie ustępuje, dolegliwości regularnie wracają, pojawia się śluz lub krew w stolcu albo objawy wybudzają w nocy. Badanie próbki kału może być przydatne przy przedłużającej się biegunce, krwi w stolcu, niedawnej podróży, niedawnej antybiotykoterapii lub hospitalizacji oraz obniżonej odporności.
Jeśli stan szybko się pogarsza, występuje obfite krwawienie, krwawe wymioty lub nagły silny ból, nie należy czekać na samoistne ustąpienie dolegliwości. W takich sytuacjach potrzebna jest niezwłoczna pomoc medyczna.
Jak przebiega diagnostyka i co może pomóc?
Diagnostyka zależy od rodzaju i czasu trwania objawów. Lekarz może zlecić badania krwi, między innymi morfologię i CRP, oraz badania kału w kierunku zakażenia lub cech zapalenia. Wyniki pomagają ocenić sytuację, ale interpretuje się je łącznie z wywiadem i badaniem pacjenta.
Przy podejrzeniu IBD mogą być potrzebne badania endoskopowe z pobraniem wycinków do biopsji, a w razie potrzeby także badania obrazowe. Pozwalają one ocenić, czy występuje zapalenie i które odcinki przewodu pokarmowego są zajęte. Same objawy ani pojedynczy wynik nie potwierdzają choroby Crohna lub wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.
Przy biegunce i wymiotach istotne jest uzupełnianie płynów, o ile można je utrzymać. Jeśli jednak wymioty uniemożliwiają picie, pojawiają się oznaki odwodnienia, krew w stolcu albo silny ból, domowe postępowanie nie zastępuje konsultacji. Terapia manualna ani osteopatia nie diagnozują zakażenia czy IBD i nie zastępują badań lekarskich. Mogą być rozważane jako uzupełnienie opieki w odpowiednich sytuacjach, po ustaleniu przyczyny dolegliwości i wykluczeniu stanów wymagających pilnego leczenia.
Bibliografia
- https://www.nhsinform.scot/illnesses-and-conditions/stomach-liver-and-gastrointestinal-tract/gastroenteritis-in-adults/
- https://www.rightdecisions.scot.nhs.uk/shared-content/cfsd/gastroenterology/inflammatory-bowel-disease-ibd/
- https://www.chelwest.nhs.uk/your-visit/patient-leaflets/medicine-services/gastroenteritis/
- https://www.nhs.uk/content-widgets/health-a-to-z/inflammatory-bowel-disease
- https://www.nhs.uk/conditions/inflammatory-bowel-disease/?