Czym jest skolioza lędźwiowa?
Skolioza to nie tylko boczne wygięcie kręgosłupa. Jest trójwymiarowym zniekształceniem, w którym kręgi obracają się wokół własnej osi, a ustawienie tułowia może zmieniać się względem miednicy. Gdy zmiany obejmują dolną część pleców, mówi się o skoliozie lędźwiowej. W rozpoznaniu radiologicznym zwykle przyjmuje się, że kąt Cobba wynosi co najmniej 10 stopni. Mierzy się go na zdjęciu RTG, aby określić wielkość skrzywienia i porównywać ją w czasie.
Skolioza dotyczy około 2% ludzi na świecie, ale jest to szacunek odnoszący się do wszystkich postaci, a nie wyłącznie do skrzywień lędźwiowych. Sam wygląd sylwetki nie pozwala ustalić kąta Cobba ani potwierdzić diagnozy. Widoczna asymetria może mieć inne przyczyny, a brak bólu nie wyklucza skoliozy.
Jakie oznaki skoliozy lędźwiowej można zauważyć?
Warto odróżnić oznaki, które można dostrzec podczas oględzin, od objawów odczuwanych przez pacjenta. Do widocznych oznak należą między innymi nierówna talia, asymetryczne ustawienie bioder lub odchylenie tułowia na bok. Czasem ciało wygląda na pochylone, a ubrania układają się nierówno mimo pozornie prawidłowej postawy.
- jedna strona talii wydaje się bardziej wcięta lub wyżej położona,
- biodra są ustawione na różnej wysokości,
- tułów odchyla się względem miednicy,
- jedna strona dolnych pleców jest bardziej uwypuklona,
- przy skłonie do przodu widoczna jest asymetria tułowia,
- ubrania, na przykład spodnie lub spódnica, układają się nierówno.
Rotacja kręgów może sprawiać, że dolna część pleców wygląda inaczej po jednej stronie. Taka różnica bywa łatwiejsza do zauważenia podczas skłonu, ale nie pozwala samodzielnie ocenić stopnia skrzywienia. Podobne cechy sylwetki mogą wynikać między innymi z ustawienia miednicy, różnic w napięciu mięśniowym lub innych problemów ortopedycznych.
Jakie objawy mogą towarzyszyć skrzywieniu?
U wielu osób, szczególnie u dzieci i nastolatków, skolioza nie powoduje bólu ani innych dolegliwości. Pierwszym sygnałem bywa wtedy zmiana wyglądu sylwetki, którą zauważa pacjent, rodzic lub osoba prowadząca badanie. Dlatego brak dolegliwości nie powinien być traktowany jako dowód, że kręgosłup jest prawidłowo ustawiony.
U dorosłych częściej pojawia się ból w dolnej części pleców. Może mu towarzyszyć sztywność, szybsze męczenie się mięśni podtrzymujących tułów albo trudność w utrzymaniu wyprostowanej postawy. Ból może wiązać się z przeciążeniem mięśni, ale także ze zmianami zwyrodnieniowymi krążków międzykręgowych i stawów. Sam ból nie potwierdza skoliozy, ponieważ jest częsty również przy wielu innych dolegliwościach.
Jeśli skrzywienie lub współistniejące zmiany wpływają na nerwy, mogą pojawić się ból promieniujący do nogi, mrowienie, drętwienie albo osłabienie kończyny. Takie objawy wymagają oceny medycznej, ponieważ mogą wskazywać na podrażnienie korzenia nerwowego lub zwężenie kanału kręgowego. W praktyce jedna osoba może nie odczuwać bólu, a zauważyć jedynie nierówną talię; inna może zgłaszać ból pleców promieniujący do nogi i wymagać sprawdzenia, czy występuje ucisk nerwu.
Kiedy objawy pojawiają się u dzieci i dorosłych?
U dzieci i nastolatków szczególnie ważna jest obserwacja sylwetki podczas wzrostu. Asymetria może stawać się bardziej widoczna w miarę rozwoju, nawet jeśli młoda osoba nie skarży się na ból. Warto zwrócić uwagę na utrzymującą się lub zmieniającą nierówność talii, bioder i dolnej części tułowia. Sama obserwacja nie wystarcza jednak do rozpoznania, dlatego w razie wątpliwości potrzebna jest ocena kliniczna.
U dorosłych dolegliwości mogą narastać stopniowo. Znaczenie mogą mieć zarówno obciążenia mięśni związane z asymetrycznym ustawieniem tułowia, jak i postępujące zmiany zwyrodnieniowe. Warto pamiętać, że informacje o krzywiznach przekraczających 30 stopni u dorosłych leczonych z powodu skoliozy dotyczą osób zgłaszających się po pomoc. Nie opisują wszystkich dorosłych ze skoliozą ani nie pozwalają przewidzieć przebiegu u konkretnej osoby.
Bardzo duże i postępujące skrzywienia, przekraczające 70 stopni, mogą w niektórych przypadkach ograniczać funkcję płuc. Nie jest to typowy objaw łagodnej skoliozy lędźwiowej i nie należy utożsamiać go z częstymi oznakami dotyczącymi talii czy bioder.
Jak przebiega diagnostyka skoliozy lędźwiowej?
Ocena zwykle rozpoczyna się od wywiadu oraz badania postawy, pleców, bioder i barków. Osoba badająca może poprosić o skłon do przodu, aby sprawdzić, czy po jednej stronie tułowia widoczna jest większa wypukłość. Ocenia się również, jak ustawienie tułowia odnosi się do miednicy oraz czy występują dolegliwości bólowe lub neurologiczne.
Do potwierdzenia skrzywienia i pomiaru jego wielkości najczęściej wykorzystuje się zdjęcie RTG obejmujące kręgosłup. Kąt Cobba wynoszący co najmniej 10 stopni jest typowym progiem radiologicznego rozpoznania skoliozy. Pomiary pomagają opisać krzywiznę i ocenić, czy zmienia się w czasie. Obrazowanie niskodawkowe może ograniczać ekspozycję na promieniowanie, jeśli jest dostępne i odpowiednie w danej sytuacji.
MRI nie jest konieczne u każdego. Lekarz może je rozważyć przy nietypowym przebiegu, nasilonych objawach neurologicznych lub potrzebie oceny tkanek miękkich i struktur nerwowych. Tomografię komputerową stosuje się w wybranych sytuacjach klinicznych. Dobór badań zależy od objawów i wyniku badania, a nie wyłącznie od wyglądu sylwetki.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Konsultacja jest wskazana, gdy asymetria tułowia utrzymuje się, nasila lub pojawia się w okresie intensywnego wzrostu. Warto zgłosić się na ocenę także wtedy, gdy ból dolnej części pleców nawraca, ogranicza codzienną aktywność albo towarzyszą mu objawy w nodze. Badanie pozwala ustalić, czy dolegliwości wiążą się ze skoliozą, czy mają inne podłoże.
Pilnej konsultacji wymagają nasilające się osłabienie kończyny, istotne zaburzenia czucia oraz problemy z kontrolą pęcherza lub jelit. Mogą one wskazywać na poważny problem neurologiczny i nie powinny być oceniane wyłącznie na podstawie obserwacji postawy. Diagnozę stawia się na podstawie badania klinicznego i, gdy jest to potrzebne, obrazowania. Dzięki temu można odróżnić skoliozę od innych przyczyn asymetrii lub bólu i dobrać dalsze postępowanie do konkretnej sytuacji.
Bibliografia
- https://www.nhs.uk/conditions/scoliosis/
- https://www.nhsinform.scot/illnesses-and-conditions/muscle-bone-and-joints/neck-and-back-problems-and-conditions/scoliosis/about-scoliosis/
- https://www.nhs.uk/content-widgets/health-a-to-z/scoliosis
- https://www.newcastle-hospitals.nhs.uk/resources/adult-spinal-deformity/
- https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15837-scoliosis