Co to jest zdrowie według definicji WHO?

Światowa Organizacja Zdrowia definiuje zdrowie jako stan pełnego dobrostanu fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie jedynie brak choroby lub niepełnosprawności. Definicja ta znalazła się w konstytucji WHO przyjętej w 1946 roku, która weszła w życie 7 kwietnia 1948 roku. Zmieniła sposób myślenia o zdrowiu: zamiast ograniczać je do diagnozy lekarskiej, uwzględnia także samopoczucie i możliwość uczestniczenia w życiu społecznym.

„Pełny dobrostan” warto traktować jako szeroki ideał, a nie stały stan, który można łatwo osiągnąć i zmierzyć. Życie wiąże się ze zmianami, stresem, okresowymi dolegliwościami i różnymi ograniczeniami. Dlatego definicja WHO bywa krytykowana za bardzo wysokie kryterium pełni. Jej ważnym wkładem pozostaje jednak przypomnienie, że zdrowie nie sprowadza się do braku rozpoznanej choroby.

Osoba z chorobą przewlekłą może oceniać swoje zdrowie jako dobre, jeśli zachowuje sprawność, ma poczucie dobrostanu i może utrzymywać relacje oraz realizować ważne dla siebie aktywności. Z kolei brak diagnozy nie gwarantuje dobrego samopoczucia ani sprawnego funkcjonowania. Stan zdrowia najlepiej rozumieć jako wielowymiarowy i zmienny, a nie jako prosty podział na osoby chore i zdrowe.

Jakie wymiary składają się na zdrowie?

Trzy wymiary opisane w definicji WHO są ze sobą powiązane. Zmiana w jednym z nich może wpływać na pozostałe, dlatego warto rozpatrywać je łącznie.

Warto przeczytać: Jak dostać się do sanatorium z NFZ i co warto wiedzieć?

  • Zdrowie fizyczne dotyczy między innymi funkcjonowania organizmu, objawów, sprawności oraz zdolności do wykonywania codziennych czynności. Znaczenie ma nie tylko obecność dolegliwości, lecz także to, jak wpływają one na sen, pracę, ruch i samodzielność.
  • Zdrowie psychiczne obejmuje dobrostan, funkcjonowanie poznawcze i zdolność radzenia sobie ze zwykłymi obciążeniami życia. Nie oznacza wyłącznie braku zaburzeń. Wiąże się również z rozpoznawaniem własnych możliwości, podejmowaniem aktywności i wnoszeniem wkładu w życie społeczności.
  • Zdrowie społeczne odnosi się do relacji z innymi, dostępnego wsparcia i możliwości uczestniczenia w życiu wspólnoty. Izolacja, brak poczucia bezpieczeństwa czy trudne warunki pracy mogą osłabiać dobrostan, nawet jeśli nie towarzyszy im od razu konkretna diagnoza.

Granice między tymi wymiarami nie są ostre. Przewlekły ból może utrudniać sen i obniżać nastrój, a długotrwały stres może wpływać na napięcie mięśni, koncentrację i codzienną aktywność. Wsparcie bliskich może natomiast ułatwiać radzenie sobie z chorobą i podtrzymywać poczucie sprawczości.

Od czego zależy stan zdrowia?

Zdrowie kształtują czynniki biologiczne i zachowania, ale także warunki społeczne, ekonomiczne oraz środowiskowe. Wpływają na nie między innymi wiek, predyspozycje organizmu, dostęp do informacji i opieki, warunki zatrudnienia, mieszkanie, dochód, jakość powietrza oraz możliwość odpoczynku. Czynniki te mogą wzajemnie się wzmacniać. Przykładowo trudna sytuacja finansowa może ograniczać dostęp do odpowiedniej żywności, bezpiecznego otoczenia i usług zdrowotnych.

Karta Ottawska z 1986 roku ujmuje zdrowie jako zasób codziennego życia, a nie cel sam w sobie. Podkreśla, że zdrowie pomaga realizować aspiracje, zaspokajać potrzeby i radzić sobie ze zmianami otoczenia. Wskazuje również podstawowe warunki sprzyjające zdrowiu, takie jak pokój, mieszkanie, edukacja, żywność, dochód, stabilny ekosystem, sprawiedliwość społeczna i równość.

Warto przeczytać: Jak zarządzać budżetem domowym z troską o zdrowie i samopoczucie

Takie spojrzenie przestrzega przed sprowadzaniem zdrowia do indywidualnych wyborów. Aktywność fizyczna, sposób odżywiania czy unikanie tytoniu mają znaczenie, ale możliwości podejmowania tych działań zależą także od czasu, pieniędzy, bezpieczeństwa i dostępności odpowiednich miejsc. Odpowiedzialność za zdrowie nie spoczywa więc wyłącznie na jednostce ani wyłącznie na systemie opieki medycznej.

Czym różnią się profilaktyka i promocja zdrowia?

Profilaktyka koncentruje się na ograniczaniu określonych zagrożeń i zapobieganiu chorobom. Może obejmować badania przesiewowe, szczepienia lub działania zmniejszające ryzyko związane z konkretnymi zachowaniami. Edukacja zdrowotna przekazuje wiedzę oraz umiejętności potrzebne do podejmowania świadomych decyzji.

Przeczytaj też: Ile lekarz może cofnąć zwolnienie lekarskie?

Promocja zdrowia ma szerszy zakres. Oznacza wspieranie ludzi w zwiększaniu kontroli nad własnym zdrowiem i jego poprawie, a zarazem tworzenie warunków, w których korzystne dla zdrowia działania są możliwe i dostępne. Nie ogranicza się do przekazywania zaleceń. Obejmuje również rozwiązania społeczne, ekonomiczne, środowiskowe i polityczne, które wpływają na codzienne życie.

Karta Ottawska wskazuje pięć obszarów działania: tworzenie zdrowej polityki publicznej, budowanie wspierających środowisk, wzmacnianie działań społeczności, rozwijanie umiejętności osobistych oraz ukierunkowanie usług zdrowotnych na profilaktykę i promocję. W praktyce oznacza to, że zdrowie zależy nie tylko od gabinetów medycznych, lecz także od warunków w miejscach zamieszkania, nauki, pracy i odpoczynku.

Warto przeczytać: Terapia manualna a ból pleców – skuteczne metody leczenia i co warto wiedzieć

Jak oceniać zdrowie i kiedy szukać wsparcia?

Zdrowie można opisywać za pomocą różnych wskaźników, takich jak oczekiwana długość życia, umieralność, częstość występowania chorób, samoocena zdrowia, sprawność czy mierniki dobrostanu psychicznego. Żaden pojedynczy wynik nie oddaje wszystkich wymiarów. Badanie może dostarczyć istotnych informacji o organizmie, ale nie zawsze pokazuje, jak dana osoba funkcjonuje na co dzień i jak ocenia swoją jakość życia.

WHO podaje, że ponad miliard osób na świecie żyje z problemami zdrowia psychicznego. Organizacja wskazuje również, że niemal 75 procent zgonów związanych z chorobami niezakaźnymi i problemami zdrowia psychicznego przypada na kraje o niskich i średnich dochodach. Dane te podkreślają znaczenie dostępnego wsparcia i warunków sprzyjających zdrowiu. Do ryzyk związanych z chorobami niezakaźnymi należą między innymi niezdrowa dieta, używanie tytoniu i alkoholu, mała aktywność fizyczna oraz zanieczyszczenie powietrza. Mogą one oddziaływać również na samopoczucie psychiczne.

Przeczytaj też: Co to jest terapia manualna i jak skutecznie pomaga w bólu pleców?

Warto zwracać uwagę na utrzymujące się dolegliwości, ograniczenia w codziennych czynnościach, pogorszenie nastroju lub trudności w radzeniu sobie z obciążeniami. W przypadku bólu i ograniczonej ruchomości pomocna może być konsultacja z lekarzem lub odpowiednio wykwalifikowanym terapeutą. Terapia manualna może być rozważana jako element postępowania przy wybranych dolegliwościach układu ruchu, po ocenie potrzeb i przeciwwskazań. Nie zastępuje diagnostyki medycznej ani nie jest uniwersalnym rozwiązaniem dla każdego problemu.

Zdrowie nie jest niezmiennym stanem ani wyłącznie brakiem choroby. To zasób, który pozwala funkcjonować, budować relacje i radzić sobie ze zmianami. Dbanie o nie obejmuje zarówno indywidualne działania, jak i tworzenie warunków, które ułatwiają ludziom korzystanie z dostępnych możliwości i wsparcia.

Bibliografia

  • https://www.who.int/about/governance/constitution
  • https://www.who.int/health-topics/health-promotion
  • https://www.who.int/data/gho/data/major-themes/health-and-well-being
  • https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/health-promotion
  • https://www.who.int/news/item/16-12-2025-world-leaders-adopt-a-historic-global-declaration-on-noncommunicable-diseases-and-mental-health